Dipsosaurus Dorsalis

De Dipsosaurus Dorsalis kortweg Dipso genoemd bewoont de woestijnen en halfwoestijnen van Zuid Californië, Nevada, West Arizona en het noorden van Mexico. De Nominaatvorm Dipsosaurus Dorsalis komt in de USA in de Mojavewoestijn van Centraal-Californië via het zuiden van Nevada en Zuidwest Utah tot in het westen van Arizona voor. Naar het zuiden toe via het westen van de Sonora tot in Mexico Noordwest Sinaloa wordt de nominaatvorm afgelost door de ondersoort; Dipsosaurus D. Sonoriensis. Dipsosaurus D. Catalinensis kennen we van het eiland Santa Catalina in de Golf van Mexico. De ondersoort Dipsosaurus D. Lucasensis die eerder als Dipsosaurus Carmensis beschreven is komt voor op de eilanden Isla del Carmen, Coronados, Monserrate, San Jose en Cerralvo en tevens op het zuidelijke deel van het schiereiland Baja California en in het westen van Mexico.

Biotoop
Het klimaat wordt gekenschetst, zoals eerder gezegd, als woestijnen en half woestijnen met grote temperatuur verschillen overdag en ‘s nachts. Het gebied is erg droog. Dipso’s voelen zich (in het noorden) erg thuis op de typische vlakke zandwoestijnen, in het zuiden leven ze echter meer in de dichtbegroeide gebieden. Andere plekken waar dipso’s vaak gezien worden zijn; lange asfaltwegen, bij rotspartijen en op het strand. De Dipso is territoriaal maar dit uit zich vaak alleen in de paartijd., en leeft alleen of in kleine groepen van 1 man en meerder vrouwtjes. Van november tot maart houden ze een rustperiode. Ze zijn overdag actief, en trekken zich terug in hun holen wanneer er gevaar dreigt. Dipso’s kunnen extreem hoge temperaturen verdragen 47°C is hierbij geen uitzondering en de dieren overleven dit makkelijk. De spijsvertering van de dipso’s begint pas bij zo’n 28°C.

Beschrijving
Dipsosaurus Dorsalis heeft een relatief kleine maar sierlijke kop. De staart is in doorsnee ovaal tot rond en is ongeveer even lang als de kop en de romp samen. De staart kan afgeworpen worden en deze groeit daarna weer terug. Vanaf de nek tot aan de staart is er op de rug een kleine kam te zien. De beschubbing op de kop en het lijf is relatief fijn de staart is bezet met gekielde schubben. De kleur van de dieren verandert naar gelang de dieren straling willen absorberen van een donker netachtig grijsbruin tot bijna geheel “wit”. Dipso’s worden normaalgesproken slechts 28-30 cm, de Dipsosaurus Lucasensis kan zo’n 40 cm totaallengte halen.

Huisvesting
Aangezien Dipso’s vrij actieve dieren zijn is het aan te raden dat het terrarium waarin ze gehouden worden ruim is (minimum 1m2). Door een achterwand in het terrarium te maken, en meerdere plateaus te maken van bijvoorbeeld flagstones kan het oppervlak groter gemaakt worden. Als bodemsubstraat kan speelzand worden gebruikt, maar eveneens Leemzand of zand mix met turf. Zorg voor een afwisselend ingericht woestijnterrarium, je kan hierbij gebruik maken van goed vastzittende stenen, zoals flagstones kinderkopjes etc, maar ook lichter materiaal als stronken, takken en schors. Zorg ook voor voldoende schuilplaatsen (min. 1 per dier). Dipso’s houden ervan zich te verschuilen in holen, houd hiermee rekening bij de inrichting (dakpannen/regenpijp).

Aangezien Dipso’s echte zon liefhebbers zijn kan er nooit een teveel aan licht in de bak zijn. Voor de verwarming van mijn terrarium maak ik gebruik van persgaslampen en een UVB lamp. Om de juiste temperatuurverloop te creëren heb je meer dan 1 lamp nodig. Een gemiddelde dagtemperatuur moet liggen tussen de 30°C-32°C. Onder de baskingspot mag de temperatuur oplopen tot 55+°C, onder een andere spot 45°C. Belangrijk is dat er een temperatuurverloop in het terrarium aanwezig is, met andere woorden dat er zowel koelere en hete plaatsen door de dieren kunnen opgezocht worden. Op de koelere plekken en in sommige schuilplaatsen moet het ongeveer 25°C tot 29°C zijn oplopend tot 55+°C onder de warmste lamp. Een nachttemperatuur van 15° tot 20° is voldoende, waardoor je gemiddeld snachts niet hoeft bij te verwarmen. Tijdens de zomermaanden heb ik de lichten 12-14 uur aan staan, en dit bouw ik rustig af voor een “winterrust” 8 uur per dag.

Wat er ook niet mag ontbreken in het terrarium is een UVB lamp. Ik gebruik zelf een 100W of 160W Megaray, ligt aan de hoogte van het terrarium. Door het UVB licht wordt er in het lichaam van de Dipso D3 aangemaakt welke belangrijk is voor de gezondheid van het dier (opname van calcium). Daarnaast kunnen hagedissen meer meerdere kleuren onderscheiden die ook in het UVB spectrum liggen.

Verzorging
Dipso’s krijgen bij mij elke dag een groenvoer salade te eten. Hoofdbestanddeel van deze salade is andijvie. Aangevuld met paksoi, taugé, diverse soorten sla, witlof, alfalfa, geraspte wortel, paardebloem (indien aanwezig) geraspte pompoen etc.. Daarnaast staat er in de bak ook een bakje met zaden, rode linzen en stuifmeekorrels waar veelvuldig van gegeten wordt. Verder krijgen de de dieren heel af en toe een wasmot of wat meelwormen. Indien nodig dient de Calcium:Fosfor verhouding gecorrigeerd te worden naar 2:1. De luchtvochtigheid in het terrarium is laag. Een van de schuilplaatsen kan licht vochtig gehouden worden zodanig dat de dieren zich hierin kunnen terugtrekken wanneer ze er behoefte aan hebben. Over het algemeen zullen de dieren het nodige vocht uit de voeding betrekken. Ik sproei de bak eens in de twee weken.

Kweekervaring
In 2008 heeft Kamiel voor het eerst met deze soort gekweekt. nadat de dieren uit hun winterrust kwamen heeft het mannetje vrijwel meteen paargedrag vertoont. Achter de vrouwtjes aanjagen, kopknikken en in de flanken bijten, het duurde ook niet lang voordat er paaringen waargenomen werden. Uiteindlijk zijn op 28-04-2008 vijf bevruchte eieren gelegd. Vrouwtjes kunnen 2 keer in 1 jaar eieren leggen, want mijn vrouwtje legde op 05-06-2008 nogmaals 6 bevruchte eieren.

Incubatie van de eieren
Ik heb de eieren uitgebroed in een droge broedstoof met licht vochtig vermuciliet (zo droog mogelijk gehouden) bij een temperatuur van 30-31 graden kwam het eerste jong uit na 71 dagen en het laatste jong kwam na 75 dagen te voorschijn. Alle 5 eieren van het eerste legsel zijn uitgekomen.

Het tweede legsel heb ik uitgebroed bij een temperatuur van 31-32 graden, de eiren kwamen uit na 63-64 dagen. Ook van dit legsel zijn alle eieren uitgekomen. Wel was het zo dat ik 2 diertjes vrij snel na het uitkomen verloren ben aan een kalk tekort. Waarschijnlijk zouden deze in het wild nooit uit het ei gekomen zijn. Waarschijnlijk kost het het vrouwtje erg veel energie om een 2de legsel aan te maken. Mijn advies is dan ook om meteen na het eerste legsel het vrouwtje extra kalk aan te beiden over haar eten.

De jongen
Het opkweken van de jongen is ongeveer hetzelfde als het houden van de volwassen dieren. De eerste 2 / 3 maanden zijn erg belangrijk, komen ze deze tijd goed door, dan zullen ze zich naar alle waarschijnlijkheid verder ook goed ontwikkelen. Het is echter wel belangrijk om calcium te supplementeren. Ook is UVB erg belangrijk voor opgroeiende dieren.

Conclusie
Dipsosaurus Dorsalis is een levendige en in gevangenschap goed te houden hagedis mits er aan de basis voorwaarden wordt voldaan voor huisvesting, voeding, gezondheid, acclimatisatie en warmte/licht. Zeker voor de gevorderde terrarium hobbyist is dit dier een mooie uitdaging, zeker omdat er voor een gezonde populatie in gevangenschap veel meer nakweek geproduceerd mag gaan worden.

ESF Studbook
Hendrik van de Voorde beheert dit versgeopende stamboek. Afgelopen jaar hebben Kamiel en Michel 28 dieren geïmporteerd welke voor het grootste deel ook opgenomen zijn in het stamboek

Het studbook/breeding programm gaat eigenlijk over het houden van een gezonde populatie dieren in gevangenschap. Door het bijhouden van een registratie van de dieren en de nakweek kan een gezonde groei van deze populatie worden bewerkstelligd. Daarnaast is het Stamboek er om te zorgen dat kennis overgedragen wordt onder de leden van het stamboek, waardoor we steeds beter voor onze dieren in gevangenschap kunnen zorgen. Hierdoor hoeft het wiel niet iedere keer opnieuw uitgevonden te worden, en kan iedereen dus met zijn vragen en antwoorden terecht bij de stamboekhouder.


Literatuur

Desert Lizards Captive Husbandry and Propagation (door Randall L. Gray) Krieger Publishing Company Malabar Florida ( ISBN 1-57524-160-9 Sauromalus & Dipsosaurus Verzamelnummer (SDGL / verschillende auteurs) Reptiles Magazine, October 2004 The Desert Iguana (auteur Craig Ivanyi) ESF Studbooks op www.studbooks.org